Składnia zdania po niemiecku: zdania główne, podrzędne i pytania

W języku niemieckim obowiązują ustalone zasady dotyczące budowy zdań. Najważniejsza zasada dotyczy czasownika odmienionego przez osoby: w zdaniu głównym zawsze stoi on na drugim miejscu. Wszystkie inne części zdania mogą być umieszczane bardziej elastycznie. Istnieją zasady dotyczące ich miejsca w zdaniu, ale mogą się one zmieniać w zależności od tego, co chcemy podkreślić.

Przykładem jest zdanie: "Janusch hat immer im Kühlschrank ein Gurkenglas." (Janusz zawsze ma w lodówce słoik ogórków.) Tutaj czasownik "hat" (ma) znajduje się na drugim miejscu.

Istnieje kilka sposobów sformułowania tego samego zdania, aby podkreślić inne słowa. Zdanie "Janusch hat immer im Kühlschrank ein Gurkenglas." może być przedstawione w trzech wariantach:

1. Janusch hat immer im Kühlschrank ein Gurkenglas. (Czasownik jest na drugim miejscu)
2. Janusch hat im Kühlschrank immer ein Gurkenglas. (Tutaj podkreślono słowo "immer" - zawsze)
3. Im Kühlschrank hat Janusch immer ein Gurkenglas. (Tutaj podkreślono "im Kühlschrank" - w lodówce)

Wszystkie trzy warianty są poprawne i możliwe. Można przesunąć część zdania na początek, aby ją podkreślić. Na przykład "immer" lub "im Kühlschrank".

Zasady tworzenia zdania głównego

Istnieją trzy główne zasady tworzenia niemieckiego zdania głównego:

1. Odmieniony czasownik zawsze znajduje się na drugim miejscu. To jest jedyna sztywna zasada.
2. Obiekty pośrednie (dopełnienie w celowniku) zazwyczaj poprzedzają obiekty bezpośrednie (dopełnienie w bierniku). Oznacza to, że celownik prawie zawsze występuje przed biernikiem.
3. Zasada "Time, Manner, Place" (Czas, Sposób, Miejsce) mówi, że gdy przysłówki opisują pewne okoliczności, istnieje standardowy sposób ich porządkowania. Na przykład: "Ich will heute (Czas) mit dem Bus (Sposób) nach Hause (Miejsce) fahren." (Chcę dzisiaj jechać do domu autobusem.)

Zasady 2 i 3 to wytyczne, które można złamać, jeśli ma się ku temu konkretny powód. Tylko odmieniony czasownik musi zawsze stać na drugim miejscu.

Podkreślanie w zdaniu

Czasami chcemy podkreślić określone słowo w zdaniu. Na przykład, jeśli pytamy: "Wie gefällt Ihnen heute das Wetter?" (Jak podoba się panu/pani dzisiaj pogoda?) a odpowiedź brzmi "Heute gefällt mir das Wetter nicht so gut." (Dzisiaj pogoda nie podoba mi się tak bardzo.), to podkreślone jest słowo "heute" (dzisiaj). Oznacza to, że pogoda w inne dni może się podobać, ale właśnie nie "dzisiaj".

Inną możliwością byłoby: "Das Wetter gefällt mir heute nicht so gut." (Pogoda nie podoba mi się dzisiaj tak bardzo.) To jest standardowa wersja, w której nie ma szczególnego nacisku na "heute".

To, że odmieniony czasownik stoi na drugim miejscu, nie zawsze oznacza, że jest on drugim słowem w zdaniu. Musi być drugą częścią zdania (Satzglied). Części zdania mogą składać się z kilku słów, takich jak przysłówki, podmioty lub dopełnienia.

Przykładem jest zdanie: "An diesem Sonntagmorgen gefällt mir das Wetter nicht so gut." (W ten niedzielny poranek pogoda nie podoba mi się tak bardzo.) Tutaj "An diesem Sonntagmorgen" to trzy słowa, ale razem tworzą jedną część zdania, określenie okoliczności czasu. Czasownik "gefällt" (podoba się) stoi wtedy po tej części zdania, czyli na drugim miejscu w szyku zdania.

Zdania podrzędne

W przypadku zdań podrzędnych obowiązują inne zasady. Zdania podrzędne to części zdania, które są połączone ze zdaniem głównym za pomocą spójników. Istnieją dwa rodzaje spójników:

1. Spójniki współrzędne łączą dwa zdania główne. Oznacza to, że szyk zdania pozostaje taki sam jak w zdaniu głównym. Po spójniku następuje ponownie zdanie główne z czasownikiem na drugim miejscu. Przykładem jest słowo "denn" (ponieważ, bo): "Janusch hat immer ein Gurkenglas im Kühlschrank, denn er liebt Gurken." (Janusz zawsze ma słoik ogórków w lodówce, bo uwielbia ogórki.) Tutaj zdanie "er liebt Gurken" ma taką samą strukturę jak zdanie główne, czasownik "liebt" (uwielbia) stoi na drugim miejscu.

2. Spójniki podrzędne wprowadzają zdanie podrzędne. W zdaniu podrzędnym czasownik odmieniony przez osoby zawsze stoi na ostatnim miejscu. Przykładem jest słowo "weil" (ponieważ): "Janusch hat immer ein Gurkenglas im Kühlschrank, weil er Gurken liebt." (Janusz zawsze ma słoik ogórków w lodówce, ponieważ uwielbia ogórki.) Tutaj czasownik "liebt" (uwielbia) stoi na końcu zdania podrzędnego.

Trzeba nauczyć się spójników, aby wiedzieć, czy są one współrzędne, czy podrzędne.

Zdania pytające

Pytania można tworzyć na dwa sposoby:

1. Za pomocą słowa pytającego (np. "wie" - jak, "was" - co, "wann" - kiedy). W tym przypadku odmieniony czasownik stoi na drugim miejscu: "Wie gefällt Ihnen das Wetter heute?" (Jak podoba się panu/pani dzisiaj pogoda?) Tutaj "gefällt" (podoba się) stoi na drugim miejscu.

2. Bez słowa pytającego. Wtedy czasownik stoi na pierwszym miejscu: "Gefällt Ihnen das Wetter heute?" (Czy podoba się panu/pani dzisiaj pogoda?) Ten typ pytania jest możliwy we wszystkich zdaniach. Można przekształcić zdanie główne w pytanie, stawiając czasownik na pierwszej pozycji.

Na przykład: "Hat Janusch immer Gurken im Kühlschrank?" (Czy Janusz zawsze ma ogórki w lodówce?) Tutaj "Hat" (ma) stoi na pierwszym miejscu. Pytanie jest poprawne i jasne, mimo że nie zawiera słowa pytającego.