Rozwój języka niemieckiego

Język niemiecki ma długą historię. Jego korzenie sięgają plemienia koczowniczego z Europy Południowo-Wschodniej, zwanego Indoeuropejczykami lub Indogermańczykami. Od nich wywodzi się język określany jako prasłowiański. Nie ma dowodów pisemnych na jego istnienie, ale badacze odtworzyli go. Z tego pierwotnego języka powstało ponad 400 języków należących dziś do rodziny języków indoeuropejskich. Należą do nich między innymi niemiecki, angielski, hiszpański, perski i hindi. Przykładem jest staroindyjskie słowo pitar, które jest bardzo podobne do niemieckiego słowa Vater.

Pierwsza przesuwka fonetyczna i języki germańskie

W pierwszym tysiącleciu przed Chrystusem nastąpiła ważna zmiana w języku: pierwsza przesuwka fonetyczna, zwana również prawem Grimma. Spowodowała ona oddzielenie języków germańskich od innych języków indoeuropejskich. Ta zmiana jest widoczna do dziś. Na przykład łacińskie słowa jak pat lub hiszpańskie słowa jak padre zaczynają się od P. W języku niemieckim (Vater) i angielskim (father) zamiast tego występuje F. Ta zmiana spółgłosek (dokładniej, spółgłosek zwartych, czyli takich jak P, T, K) zaszła we wszystkich językach germańskich i oznacza początek języków germańskich.

Druga przesuwka fonetyczna i staroniemiecki

W pierwszym tysiącleciu po Chrystusie nastąpiła kolejna duża zmiana: druga przesuwka fonetyczna. Z zachodnioniemieckich dialektów, do których należą angielski i niderlandzki, wyłonił się staroniemiecki. Tutaj również zmieniły się spółgłoski. Ta przesuwka nie zaszła jednak na całym obszarze niemieckojęzycznym. Na północy Niemiec tej zmiany nie było. Można to zobaczyć na tzw. linii Benrath. Na południe od tej linii mówi się na przykład Apfel i machen, podczas gdy na północy było Appel i maken. Na południu mówi się dialektami wysokoniemieckimi (nazwa pochodzi od tego, że tam teren jest bardziej górzysty), a na północy dialektami niskoniemieckimi. Na przykład bawarski to dialekt wysokoniemiecki.

Dzięki staroniemieckiemu, który powstał po drugiej przesuwce fonetycznej, możemy po raz pierwszy nazwać nasz język naprawdę niemieckim. Język niemiecki ma więc nieco ponad tysiąc lat. Z tego okresu pochodzą również pierwsze pisane świadectwa naszych przodków. Wcześniej łacina była najważniejszym językiem nauczania w Europie. Jednak za panowania Karola Wielkiego pojawiły się pierwsze teksty w języku potocznym. W tamtych czasach nie było jednak jednolitych zasad pisowni. Każdy pisał, jak chciał. To jeden z powodów, dla których pisownia i wymowa wielu słów często różnią się do dziś. Znane staroniemieckie teksty to "Merseburger Zaubersprüche" z VIII wieku lub "Hildebrandslied" z IX wieku. Przykładem staroniemieckiego jest początek modlitwy "Ojcze Nasz": Fater unsēr, thu in himilom bist, giwīhit sī namo thīn.

Średniowieczny język niemiecki

W drugim tysiącleciu powstał średniowieczny język niemiecki. "Średni" oznacza tu, że ten etap językowy przypada na średniowiecze, czyli mniej więcej między rokiem 1000 a 1400. Średniowieczny język niemiecki jest znany z bogatej literatury w języku potocznym. Literatura ta była silnie inspirowana kulturą dworską, która wzorowała się na Francji. Podczas gdy w staroniemieckim pisano głównie teksty religijne, teraz szlachta pisała również na tematy bardziej świeckie. Zachowało się wiele średniowiecznych rękopisów, na przykład wiersze Waltera von der Vogelweide lub romanse dworskie Hartmanna von Aue. Średniowieczny język niemiecki nie był jednak jeszcze jednolitym językiem, ale ogólnym określeniem wielu różnych dialektów górno- i środkowoniemieckich. Dialekty te mogły się znacznie różnić pod względem słownictwa i wymowy. Przykładem średniowiecznego języka niemieckiego jest fragment wiersza Waltera von der Vogelweide: Under der linden / an der heide / dâ unser zweier bette was / dâ mugt ir vinden / schône gebrochen bluomen unde gras.

Druk i nowoniemiecki

W połowie XV wieku Johannes Gutenberg wynalazł druk z ruchomymi czcionkami. Była to rewolucja dla literatury. Teksty mogły być teraz łatwo i często powielane. Doprowadziło to do rozkwitu słowa pisanego, zwłaszcza wśród rozwijającego się mieszczaństwa. Reformator Marcin Luter również skorzystał z tego wynalazku. Swoim tłumaczeniem Biblii w połowie XVI wieku położył podwaliny pod jednolity język niemiecki, z wpływami dialektów górno-, środkowo- i dolnoniemieckich. Tak rozpoczęła się ewolucja w kierunku nowoniemieckiego, który od wczesnego nowoniemieckiego Lutra, poprzez różne procesy językowe (takie jak dyftongizacja, monoftongizacja, skracanie sylab i wydłużanie) ewoluował do naszego dzisiejszego języka niemieckiego.

Ostatnie 500 lat rozwoju języka niemieckiego charakteryzowało się ujednolicaniem i nowymi dziełami literackimi. Pomyśl o poetyce Marcina Opitza, dziełach Goethego i Schillera lub początkach germanistyki autorstwa Jakuba i Wilhelma Grimmów. Wszystkie te wydarzenia i osoby sprawiły, że z wielu dialektów powstał język, który dziś łączy nas Niemców od północy po południe. Kiedy w 1901 roku ustalono jednolite niemieckie zasady pisowni, nasz język po ponad tysiącu lat zyskał spokojniejszą i stabilniejszą formę. Dziś w szkole uczymy się wspólnego języka standardowego, którym mówi około 130 milionów ludzi na całym świecie. Słownictwo języka niemieckiego szacuje się na pół miliona słów, a co roku ukazuje się ponad 70 000 książek w języku niemieckim. Jednak rozwój języka nigdy nie jest zakończony; stale się zmienia.